06/07/2026
PERIPLO DEL PIZZO DI CUSIO – MONTE DISNER, escursione abbinata al corso di botanica
Ritrovo 1: Bergamo, parcheggio presso la sede FAB, h 7.00
Ritrovo 2: Cusio, parcheggio presso il cimitero, h 8.00
Quota minima: m 1.020
Quota massima: m 1.350
Dislivello complessivo: circa 350 m (+ 230 m per l'eventuale salita al Monte Disner)
Lunghezza: circa 5.8 km (+ 1.9 km per l'eventuale salita al Monte Disner)
Durata: 7-8 h
Difficoltà: escursionismo facile


Con la sua forma quasi perfettamente conica, il Pizzo di Cusio separa gli abitati di Cusio e Ornica; da nord appare interamente boscoso, mentre il versante meridionale è ancora largamente occupato da una prateria magra in fase di lento rimboschimento. L’escursione evita di raggiungere la cima (1.465 m), effettuandone invece il periplo. Parcheggiata l’auto presso il cimitero di Cusio (1.020 m), si percorre un breve tratto di strada asfaltata all’interno del paese (alcune specie interessanti sui muri e a bordo strada) per poi imboccare una carrareccia (1.050 m) che dolcemente sale al valico (1.120 m) tra il Pizzo di Cusio e il Monte Disner, dove sorge l’antico Oratorio di San Giovanni, una semplice costruzione che all’interno custodisce affreschi dei Baschenis, purtroppo non visitabile. Per chi se la sente si consiglia la salita al Monte Disner, poco impegnativa, panoramicissima (spendida vista verso il Pizzo dei Tre Signori) e floristicamente ricca; tra salita e discesa occorre considerare 90 minuti. Tornati a San Giovanni, si imbocca il sentiero del periplo, che si porta a circa 1.300 m di quota per poi mentenersi in falsopiano, aggira la montagna e infine scende al Colle della Maddalena, dove transita la strada per il Monte Avaro. Per il ritorno a Cusio si segue una mulattiera ben segnata, quasi sempre a lato di un torrentello. Tra le specie presenti (non tutte fiorite): Abies alba, Acer pseudoplatanus, Actaea spicata, Adenostyles glabra, Aegopodium podagraria, Amelanchier ovalis, Aposeris foetida, Aquilegia atrata, A. confusa, Aruncus dioicus, Asperula cynanchica, Asperula purpurea, Asplenium ruta-muraria, Asplenium trichomanes, Astrantia major, A. minor, Berberis vulgaris, Biscutella laevigata, Brachypodium rupestre, B. sylvaticum, Briza media, Bromus condensatus, Buddleja davidii, Buphthalmum salicifolium, Campanula glomerata, Campanula martinii, C. rapunculoides, C. trachelium, Cardamine heptaphylla, Carduus defloratus, C. personata, Carex alba, C. baldensis, C. digitata, Carlina acaulis, Centaurea nigrescens, C. rhaetica, C. scabiosa, Centaurium erythraea, Centranthus ruber, Cephalanthera damasonium, Ceterach officinarum, Chelidonium majus, Cirsium erisithales, C. palustre, C. vulgare, Clematis recta, Clinopodium vulgare, Convallaria majalis, Corylus avellana, Cotoneaster horizontalis, C. tomentosus, Cruciata laevipes, Cyclamen purpurascens, Cymbalaria muralis, Cytisus emeriflorus, Dactylis glomerata, Dactylorhiza maculata fuchsii, Daphne mezereum, Daucus carota, Epipactis atropurpurea, Erica carnea, Eupatorium cannabinum, Euphorbia amygdaloides, E. dulcis, E. variabilis, Fagus sylvatica, Fragaria vesca, Fraxinus excelsior, Galium anisophyllum, G. laevigatum, G. lucidum, G. verum, Genista radiata, Gentiana asclepiadea, G. clusii, Geranium pyrenaicum, G. robertianum, G. sanguineum, Geum urbanum, Gladiolus palustris, Glechoma hedera, Globularia cordifolia, G. nudicaulis, Gymnadenia conopsea, Gymnocarpium robertianum, Helianthemum nummularium, Helleborus niger, H. viridis, Hepatica nobilis, Heracleum sphondylium, Holcus lanatus, Homogyne alpina, Horminum pyrenaicum, Hypericum perforatum, Juniperus communis, Kernera saxatilis, Knautia drymeia, K. velutina, Koeleria pyramidata, Lamiastrum galeobdolon, Larix decidua, Laserpitium krapfii gaudinii, L. nitidum, L. peucedanoides, L. siler, Leontodon tenuifloru, Ligustrum vulgare, Linum catharticum, Listera ovata, Lonicera alpigena, L. xylosteum, Luzula nivea, Maianthemum bifolium, Malva neglecta, Medicago lupulina, Melica nutans, Melittis melissophyllum, Mercurialis perennis, Molinia arundinacea, Mycelis muralis, Neottia nidus-avis, Nigella damascena, Origanum vulgare, Ostrya carpinifolia, Oxalis acetosella, Parietaria diffusa, Pedicularis gyroflexa, Petasites hybridus, Peucedanum oreoselinum, Phleum pratense, Phyteuma ovatum, P. scheuchzeri columnae, Picea excelsa, Pinguicula alpina, Pinus mugo, P. sylvestris, Platanthera bifolia, Polygala chamaebuxus, P. nicaeensis, Polygonatum odoratum, P. verticillatum, Polypodium vulgare, Populus tremula, Potentilla caulescens, P. erecta, Prunella grandiflora, Pteridium aquilinum, Ranunculus nemorosus, Rhododendron hirsutum, Rubus saxatilis, Salix glabra, Salvia pratensis, Sanguisorba minor, Saponaria ocymoides, Scabiosa gramuntia, Sedum album, S dasyphyllum, Sedum spurium. Sesleria varia, Silene livida, S. saxifraga, Solidago virgaurea, Sorbus aria, Sorbus aucuparia, Stachys alopecuros, S, recta, S. sylvatica, Symphytum officinale, Tanacetum corymbosum, Teucrium chamaedrys, T. montanum, Thalictrum minus, Thesium bavarum, Tofieldia calyculata, Trifolium pratense pratense, Trifolium repens, Ulmus glabra, Urtica dioica, Vaccinium myrtillus, Valeriana tripteris, Veratrum nigrum, Verbascum lychnitis, V. thapsus, Veronica chamaedrys, V. urticifolia, Viburnum lantana, Vicia cracca, Vinca minor, Viola pinnata.